De dirigent

Elk symfonisch orkest heeft een dirigent nodig. De groep muzikanten is vandaag zo groot dat er iemand moet zijn die de leiding neemt.

Zonder dirigent in de zeventiende eeuw 

Vroeger, in de zeventiende eeuw was dat niet steeds het geval. Toen waren de orkesten heel wat kleiner en was het de eerste violist of de concertmeester die de leiding op zich nam. Omdat hij vooraan zat, kon elke muzikant hem duidelijk zien. Met zijn strijkstok of met zijn lichaam gaf hij verschillende aanwijzingen aan de andere orkestleden.

Dirigent met of zonder stokje in de achttiende eeuw 

Omdat de orkesten steeds groter werden, maar ook omdat de orkestmuziek steeds complexer werd, was er nood aan een dirigent. In de achttiende eeuw waren er in opera’s dirigenten die ervoor zorgden dat de zangers op de scène gelijk bleven met het orkest dat vóór het podium zat. Soms sloegen ze de maat door met een grote staf op de grond te tikken. Later sloegen de maat met hun handen, een opgerold stuk papier of met een stokje. Al gauw werd deze traditie overgenomen in heel Europa, zodat aan het begin van de negentiende eeuw elk orkest wel een dirigent had, met of zonder stokje…

Méér dan alleen maar zwaaien

Aanvankelijk sloeg de dirigent alleen maar de maat en zorgde hij ervoor dat alle muzikanten samen speelden. Maar later zou hij zich ook over de muziek buigen en speelaanwijzingen geven om de muziek zo fris en mooi mogelijk te laten klinken. Zo werd de dirigent verantwoordelijk voor de interpretatie van de muziek: hij inspireert de muzikanten, hij weet hun kwaliteiten aan te boren en stuurt de muziek volgens zijn eigen smaak. De rol van een dirigent is inmiddels zo belangrijk geworden dat geen enkel orkest nog zonder kan.

Chef-dirigenten

De meeste orkesten hebben dan ook een chef-dirigent. Deze dirigent is vast in dienst bij het orkest en kent alle  sterke en zwakke plekken van een orkest. Het is zijn taak om met de muzikanten te werken aan een mooie orkestklank. Het is de belangrijkste dirigent waarmee het orkest werkt en die de meeste concerten dirigeert. Sommige orkesten hebben naast de chef-dirigent ook andere dirigenten die nauw bij het orkest betrokken zijn. Deze dirigenten hebben uiteenlopende titels, zoals muziekdirecteur of hoofddirigent.

Gastdirigenten 

Naast de chef-dirigent worden regelmatig gastdirigenten uitgenodigd. Zij hebben niet zo’n nauwe band met het orkest en worden uitgenodigd om de muziek te dirigeren waarin ze erg goed zijn. Voor de muzikanten van een orkest is het vaak een leerrijke ervaring om samen met deze dirigenten te musiceren.